تنگی کانال نخاع: علت، علائم و درمان تنگی کانال نخاع

تنگی کانال نخاع هنگامی اتفاق می­افتد که در آن یک یا چند دهانه استخوانی (روزنه) داخل ستون فقرات، تنگ شوند و فضا را برای حضور عصب­ها کاهش دهند. این فرآیند در داخل کانال نخاع (جایی که نخاع به وسط منتهی می­شود) و/یا در روزنه­ های بین­ مهره­ ای که عصب­های نخاعی در آن از کانال نخاع خارج می­شوند، رخ می­دهد. با توجه به مکان و این مورد که چه مقدار تنگی در طول زمان به وجود می­ آید، یک عصب نخاعی یا نخاع ممکن است حالت فشرده­ای پیدا کند و حالت درد، حس مورمور، بی­حسی و/یا ضعف را به وجود آورد.

[sv slug="alert"]برای بیشتر افراد، تنگی مجرا به دلیل ایجاد تغییر توسط آرتروز، به وجود می­ آید. همانطور که کانال نخاع باریک می­شود، فضاهای باز بین مهره­ های بدن شما کوچکتر می­شوند. تنگی آن می­تواند نخاع یا عصب­های اطراف آن را اذیت کند و حالت درد، حس مورمور شدن، یا بی­حسی را در پاها، بازوها، یا نیم­ تنه شما، به وجود آورد.

درمانی برای تنگی کانال نخاع وجود ندارد، اما درمان­های غیرجراحی و ورزش­های متنوع برای کنترل درد ناشی از آن، وجود دارد. بیشتر افراد که از مشکل تنگی کانال نخاع رنج می­برند، به صورت عادی زندگی می­کنند.

برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد تنگی کانال نخاع و رزرو وقت مشاوره با کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی قصر در اصفهان به شماره های 03132367465 و 03132330382 تماس حاصل فرمایید.[sv slug="alert1"]

فهرست نمایش

انواع تنگی کانال نخاع


انواع تنگی کانال نخاع، بر اساس وضعیت نخاع طبقه­ بندی شده است. این امکان وجود دارد که شخص بیشتر از یک نوع از این مشکل را داشته باشد. دو نوع اصلی تنگی کانال نخاع عبارتند از:

  • تنگی در گردن: در این وضعیت، فرآیند تنگ شدن در بخشی از نخاع که درون گردن شما قرار گرفته است، اتفاق می­ افتد.
  • تنگی در ناحیه کمر: در این وضعیت، فرآیند تنگ شدن در آن بخش از ستون فقرات، در ناحیه کمر، اتفاق می­افتد. این مورد، یکی از متداول­ترین انواع تنگی کانال نخاع می­باشد.

دلایل ایجاد تنگی کانال نخاع


ستون فقرات از ناحیه گردن شما شروع و به ناحیه کمر منتهی می­شود. استخوان­های موجود در ستون فقرات شما، کانالی را ایجاد میکند که از نخاع (عصب­های) شما محافظت می­کند.

برخی افراد با کانال نخاع کوچک به دنیا می­آیند؛ اما تنگی کانال نخاع، بیشتر هنگامی رخ می­دهد که در آن اتفاقی می­افتد که منجر به تنگ شدن فضای خالی بین ستون فقرات می­شود. عوامل ایجاد تنگی کانال نخاع، عبارتند از:

 رشد بیش از حد استخوان 

آسیب­دیدگی منجر به ساییدگی و پارگی، نشأت گرفته از بیماری آرتروز، می­تواند باعث ایجاد خارهای استخوانی گردد. خارهای استخوانی قابلیت رشد در داخل کانال نخاع را خواهند داشت. بیماری پاگِت (Paget)، به بیماری گفته می­شود که معمولاً افراد بزرگسال را هدف قرار داده و باعث رشد بیش از حد استخوان در ستون فقرات می­شود.

فتق دیسک 

کوسن­ های نرمی که به عنوان کمک فنر بین مهره ­های شما عمل می­کنند، با مرور زمان و افزایش سن، خشک می­شوند. وجود تَرَک در دیسک­های بیرونی ممکن است باعث آزاد شدن مقداری از این ماده داخلی نرم و ایجاد فشار بر روی نخاع یا عصب­های آن، شود.

رباط­های ضخیم شده 

طناب­های محکمی که استخوان­های ستون فقرات شما را به یکدیگر متصل نگه می­دارند، می­توانند با مرور زمان سفت و ضخیم شوند. این رباط­های ضخیم شده، قادر هستند درون کانال نخاع، به سمت بالا حرکت کنند.

تومورها 

رشد­های غیرعادی می­تواند در داخل نخاع، داخل غشاءهایی که نخاع رو می­پوشاند، یا در فضای بین نخاع و مهره، به وجود آید. این موارد غیرمعمول هستند و با تصویربرداری ستون فقرات (استفاده از اِم آر آی یا سی ­تی اسکن)، قابل تشخیص خواهند بود.

آسیب­دیدگی­های ستون فقرات 

تصادفات خودرویی و دیگر حوادث، می­توانند منجر به ایجاد دررفتگی­ یا شکستگی در یک یا چند مهره از بدن شوند. استخوان جا به ­جا شده در اثر شکستگی ستون فقرات، ممکن است به محتوای کانال نخاع آسیب برساند. ورم کردن بافت­های نزدیک، بلافاصله پس از انجام عمل جراحی، نیز می­تواند فشار مضاعفی بر نخاع یا عصب­های آن وارد کند.

فاکتورهای پُرریسک در تنگی کانال نخاع


بیشتر افراد با مشکل تنگی کانال نخاع، سنی بیشتر از 50 سال دارند. با اینکه تغییرات فرسایشی می­تواند باعث ایجاد مشکل تنگی کانال نخاع در کودکان نیز شود، موارد دیگر احتیاج به تحقیق و بررسی خواهد داشت. این موارد شامل حادثه، ناهنجاری مادرزادی ستون فقرات (که به آن اسکولیوز نیز گفته می­شود) و مشکل ژنتیکی که بر روی رشد استخوان و ماهیچه در بدن تاثیر می­گذارد، میباشد. تصویربرداری ستون فقرات قادر است این دلایل را از یکدیگر تفکیک کند.

علائم تنگی کانال نخاع


تعداد قابل ملاحظه ­ای از نشانه­ ها و علائم برای وجود تنگی کانال نخاع وجود دارد. این نشانه ­ها و علائم بخصوص، معمولاً به وسیله محل و شدت تنگی ایجاد شده در نخاع، تخمین زده می­شوند.

علامت­ها و نشانه ­های متداول در ایجاد تنگی کانال نخاع

برخی از علائم و نشان­ه های متداول در تنگی کانال نخاع، ممکن است شامل یک یا چند مورد باشند که در زیر توضیح داده شده­ اند:

درد وابسته به ریشه کوچک 

درد وابسته به ریشه کوچک می­تواند از ستون فقرات به سمت بازو یا پا (یا به طور غیرمعمول، به هر دو بازو یا پا)، انتشار یابد. این درد می­تواند از یک میزان خفیف یا آرام، به درد الکتریکی­ مانند یا احساس سوزش، تغییر پیدا کند.

بیماری ریشه­ های عصبی (Radiculopathy)

بیماری ریشه­ های عصبی، شامل نقایص عصبی نشأت گرفته از فشار ریشه­ های عصبی ستون فقرات، می­باشد. این نقایص عبارتند از: حس مور مور شدن، بی­حسی، یا ضعفی که به بازو یا پا منتقل می­شود.

بیماری نخاع (Myelopathy)

بیماری نخاع، شامل نقایص عصبی نشأت گرفته از فشار نخاع، می­باشد. این نقایص عبارتند از: حس مور مور شدن، بی­حسی، یا ضعفی که به بازو یا پا منتقل می­شود. بیماری نخاع ممکن است شامل نقایص دیگری در بدن، مانند مشکل کنترل روده/مثانه، نیز باشد.

سندروم دُم اسب (Cauda equina)

این سندروم باعث ایجاد نقایص عصبی، ناشی از فشار دُم اسب (ریشه­ های عصبی نخاع که در پایین ستون فقرات وجود دارد)، میشود. نشانه­ ها و علائم زیاد (شامل بی­حسی ناحیه زین و/یا بی اختیاری روده/مثانه)، ممکن است در اندام­های پایین گسترش پیدا کند. سندروم دُم اسب، برای جلوگیری از آسیب دائمی عصب­های بدن، باید سریعاً تحت نظر پزشکی قرار گیرد.

چگونگی آغاز علائم تنگی کانال نخاع 

معمولاً تنگی کانال نخاع به مرور زمان، با آهستگی شروع و درد آن کم و زیاد می­شود (درد آن ادامه دار نمی­باشد). درد آن بیشتر در طی انجام فعالیت­های خاص مانند راه رفتن و دوچرخه­ سواری سر بالا به وجود می­ آید. بعد از استراحت یا خم شدن به سمت جلو، درد آن کاهش پیدا خواهد کرد.

در مواقعی نادر، تنگی کانال نخاع، در درجه اول، به صورت یکی از نقایص عصبی، مانند بی­حسی و/یا ضعف (در مقایسه با درد)، معرفی می­شود.

علائم تنگی کانال نخاع با توجه به محل

با توجه به محل وقوع، نشانه­ ها و علائم تنگی کانال نخاع می­تواند متفاوت باشد. نشانه ­ها و علائم متداول برای محل­های متفاوت، در زیر نشان داده شده ­اند.

تنگی کانال نخاع در ناحیه کمر 

تنگی کانال نخاع در ناحیه کمر، ممکن است باعث ایجاد فشار در یک عصب نخاعی ناحیه کمر شود و سیگنال درد، حالت مورمور، بیحسی و/یا ضعف را در پاها، ارسال کند. اگر دُم اسب (عصب­های ستون فقرات که دنباله آنها به سمت پایین کانال کمری نخاع منتهی می­شود) فشرده شود، سندروم دُم اسب ممکن است به وجود آید.

تنگی کانال نخاع در ناحیه گردن 

تنگی کانال نخاع در ناحیه گردن ممکن است باعث فشردگی یک عصب نخاع در ناحیه گردن و ارسال سیگنال درد، حالت مورمور، بیحسی و/یا ضعف در بازوها، شود. اگر نخاع حالت فشردگی پیدا کند، درد و/یا نقایص عصبی، ممکن است در هر محلی از بدن، تحت درجه ­ای از فشار (که شامل پاها نیز می­شود)، تجربه شود.

 

تنگی کانال نخاع در گردن

 

تشخیص تنگی کانال نخاع


متخصص سلامت شما، سابقه پزشکی شما را بررسی خواهد کرد، درباره علائم از شما سوال خواهد کرد و از شما آزمایش فیزیکی خواهد گرفت. در طی انجام آزمایش فیزیکی، متخصص سلامت شما ممکن است نخاع شما را لمس کند، بر روی نقاط مختلف از بدن شما فشار وارد آورد تا منشاء ایجاد در را پیدا کند. متخصص احتمالاً از شما درخواست خواهد کرد تا به جهت­ های مختلف خم شوید تا موقعیت­های مختلف ستون فقرات شما را که منجر به ایجاد درد می­شود را پیدا کند و اگر درد مربوط به عوامل دیگر می­باشد، آن را تشخیص دهد. متخصص شما شرایط تعادل، چگونگی حرکت، راه رفتن و قدرت بازو و پای شما را مورد بررسی قرار می­دهد.

از شما آزمایشات تصویربرداری گرفته می­شود تا ستون فقرات شما مورد بررسی قرار گیرد و محل دقیق، نوع و میزان مشکل، تخمین زده شود. مطالعات تصویربرداری عبارتند از:

 اشعه ایکس 

اشعه ایکس، مقداری کم از تشعشعات را مورد استفاده قرار می­دهد و قابلیت نشان دادن تغییرات در استخوان­ها، مانند کاهش ارتفاع دیسک و به وجود آمدن خارهای استخوانی که منجر به تنگ کردن فضای موجود در نخاع می­شوند را نیز دارد.

اِم-آر-آی (MRI

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (اِم-آر-آی)، از امواج رادیویی و یک آهنربای قوی برای به وجود آوردن تصاویر مقطعی از ستون فقرات، استفاده می­کند. اِم -آر-آی تصویرهایی دقیق از عصب­ها، دیسک­ها، نخاع و حضور هرگونه تومور، فراهم می­کند.

سی ­تی اسکن

یک توموگرافی کامپیوتری (سی ­تی اسکن)، ترکیبی از اشعه ­های ایکس می­باشد که تصاویر مقطعی از ستون فقرات را فراهم می­کند. یک سی­تی اسکن، رنگی مخالف را برای وضوح بیشتر نخاع و عصب­ها، اضافه می­کند.

درمان تنگی کانال نخاع


درمان تنگی کانال نخاع، به محل تنگ شده و شدت نشانه­ ها و علائم شما، بستگی دارد.

با پزشک، درباره بهترین درمان برای وضعیت خود، مشورت کنید. اگر علائم شما خفیف باشد یا اصلاً علائمی احساس نمی­کنید، پزشک شما ممکن است وضعیت شما را، با پیگیری از طریق وقت­های ملاقات مداوم، مورد بررسی قرار دهد. او ممکن است تعدادی نکات مراقبت از خود را به شما منتقل کند تا شما بتوانید از آنها در خانه استفاده کنید. اگر این موارد کمک نکند، او ممکن است به شما دارو یا درمان فیزیکی تجویز کند. عمل جراحی، در صورت عدم تأثیر دیگر درمان­ها، می­تواند یک گزینه­ باشد.

داروها

داروهای متداولی که از آن­ها برای کاهش درد ناشی از تنگی کانال نخاع استفاده می­شود، عبارتند از:

مُسکن­ها 

استفاده از داروهای مُسکن مانند ایبوپروفن (Advil، Motrin IB و غیره)، ناپروکسِن (Aleve و غیره) و اَستامینوفن (Tylenol و غیره)، ممکن است به صورت موقت، برای کاهش ناراحتی ناشی از تنگی کانال نخاع، صورت ­پذیرد. این داروها، به طور معمول، فقط برای مدت کوتاهی تجویز می­شوند. دلیل این امر، نبودن مدارک کافی برای تأثیرگذاری بلند مدت آن­ها، می­باشد.

داروهای ضد افسردگی

دوزهای شبانه از داروهای ضدافسردگی سه­ حلقه ­ای، مانند آمی تریپتیلین (amitriptyline)، می­تواند به کاهش درد مزمن کمک کند.

داروهای ضد تشنج 

بعضی از داروهای ضد تشنج، مانند گاباپِنتین (نورونتین) و پِرگابالین (لیریکا)، برای کاهش درد ناشی از آسیب به عصب­ها، استفاده میشوند.

مواد افیونی 

داروهای کدئین ­دار، مانند اُکسی­کدون (اُکسی­کانتین، روکسیکودون) و هیدروکودون (نورکو، ویکودین) ممکن است برای تسکین درد به صورت کوتاه مدت، مفید باشند. مواد افیونی نیز ممکن است، به صورت محتاطانه و برای درمان طولانی مدت، مورد استفاده قرار گیرد؛ اما این داروها عوارض شدیدی، از جمله اعتیاد را با خود به همراه خواهند داشت.

 

مواد افیونی برای تنگی کانال نخاع

 

درمان فیزیکی

داشتن یک برنامه مناسب بر اساس درمان فیزیکی و ورزش، تقریباً بخش­ جدایی­ ناپذیر هر فرآیند درمان تنگی کانال نخاع، می­باشد. اگرچه ورزش­های تنگی کانال نخاع شفابخش نیستند، اما فعال بودن و ضعف به دلیل عدم فعالیت اضافه، برای بیماران اهمیت دارد.

 

درمان تنگی کانال نخاع

 

پزشک معالج ممکن است یک برنامه درمان فیزیکی تحت نظارت خود، تجویز کند. بعد از اجرای دستورالعمل درمان فیزیکی در یک بازه زمانی، بیشتر افراد می­توانند به برنامه ورزشی موردنظر خود مراجعه کنند. کلید انجام این کار، شروع آرام و ساخت قدرت و تحمل با گذشت زمان می­باشد.

 اصلاح فعالیت­ها 

توصیه می­شود تا از انجام ورزش­هایی که شرایط را برای تنگی کانال نخاع بدتر می­کنند، جلوگیری شود. برای تنگی ناحیه کمر، بیماران معمولاً در حالت خم شده رو به جلو، احساس راحتی بیشتر می­کنند. برای مثال، یک فعالیت اصلاح و توصیه شده، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • راه رفتن به صورت خمیده و تکیه دادن به یک روروَک یا سبد خرید، در عوض راه رفتن مستقیم.
  • دوچرخه­ سواری ثابت (خم شدن رو به جلو بر روی دستگیره ­ها)، در عوض راه رفتن به عنوان یک ورزش.
  • نشستن بر روی یک تکیه­ گاه، در عوض نشستن بر روی یک صندلی با پشت صاف.

برِیس کمر

بعضی از افراد ممکن است با بستن یک برِیس گردن یا برِیس کمر و جلوگیری از حرکت ستون فقرات در جهتی دردناک، احساس راحتی بیشتری پیدا کنند. با این­حال، استفاده از یک برِیس، معمولاً فقط برای زمان­هایی کوتاه و جلوگیری از غیرشرطی کردن ماهیچه ها، توصیه می­شود. این عمل، می­تواند به حفاظت کمتر از ستون فقرات و ایجاد درد بیشتر، منتهی شود.

تزریقات استروئید اِپیدورال

با استفاده از راهنمایی اشعه ایکس (فلوروسکوپی) و رنگ مخالف، یک سوزن، به طور دقیق، به درون کانال نخاع وارد می­شود. دلیل این امر، قادر بودن کورتیکواستروئید به تزریق درون فضای اِپیدورال، می­باشد. هدف از یک تزریق استروئید اِپیدورال، کاهش التهاب ناشی از ریشه عصبی و/یا نخاع می­باشد.

اگرچه تسکین درد ایجاد شده توسط یک تزریق استروئید اِپیدورال، معمولاً به صورت موقت می­باشد، اما ممکن است فرصتی برای ادامه دادن ورزش­ها و حرکات کششی بر طبق برنامه درمان فیزیکی را به وجود آورد.

تزریقات اِپیدورال معمولاً همیشه باعث تسکین درد نمی­­شوند و مواردی بسیار نادر از عوارض جدی در آن­ها مشاهده شده است. مطرح کردن ریسک­های احتمالی و فواید تزریقات اِپیدورال با یک متخصص حرفه­ ای، امری مهم می­باشد.

عمل جراحی

اگر شما با مورد شدیدی از تنگی کانال نخاع مواجه هستید، ممکن است با راه رفتن و کنترل وضعیت مثانه و روده خود، مشکل پیدا کنید. پزشک شما ممکن است نوعی عمل جراحی، برای ایجاد فضا در بین استخوان­ها، توصیه کند تا از شدت التهاب کاسته شود. شما ممکن است دچار موارد زیر شوید:

  • لامینِکتومی: در این فرآیند، قسمت عقب مهره تحت­ تاثیر قرار گرفته، برداشته می­شود.
  • لامینوپلاستی: پزشک شما، ابزاری فلزی را در مهره گردن شما کار می­گذارد تا پُلی را در قسمت باز ستون فقرات شما، ایجاد کند.
  • لامینوتومی: پزشک، بخشی از مهره شما را برای کاهش فشار وارده، برمی­دارد.
  • جراحی کم خطر: این نوع جراحی، به جلوگیری از ادغام ستون فقرات، کمک می­کند. روش این کار، جدا کردن استخوان به گونه ­ای است که آسیب­های وارده به بافت­های سالم نزدیک، کاهش یابد.
  • فرآیند رفع فشار: پزشک در این فرآیند، معمولاً از ابزاری نوک تیز برای برداشتن بخش­هایی از رباط­های ضخیم شده شما در نخاع، استفاده می­کند. شما فقط در صورت داشتن تنگی کانال نخاع کمری (ایجاد شده توسط رباط­های ضخیم)، این فرآیند را انجام خواهید داد.

انجام عمل جراحی، ریسک­های مرتبط با خود را به همراه دارد. با پزشک خود درباره میزان تاثیر این روش، مدت زمان بهبودی و موارد دیگر، قبل از انجام عمل، صحبت کنید.

عوارض


اگر به مشکل تنگی کانال نخاع خود رسیدگی نکنید، وضعیت آن می­تواند با گذشت زمان بدتر شود. علائم بخصوصی وجود دارد که امکان دائمی شدن آن­ها وجود دارد و عبارتند از:

  • بی­حسی
  • ضعف
  • ایجاد مشکل در حفظ تعادل
  • از دست دادن کنترل مثانه و روده
  • فلج شدن

جلوگیری از تنگی کانال نخاع


به خاطر آن­که همه، با رسیدن به سن 50 سال، دچار بیماری استئوآرتریت (آرتروز) می­شوند، امکان جلوگیری از تنگی کانال نخاع در ناحیه کمر، وجود ندارد؛ اما قادر خواهید بود تا ریسک ابتلا به آن را کاهش دهید. موارد زیر، راههایی هستند که شما می­توانید از آن­ها برای سالم نگه داشتن ستون فقرات خود، استفاده کنید:

  • انجام ورزش مداوم: ورزش کردن باعث قوی شدن عضلات می­شود، از کمر شما محافظت می­کند و به انعطاف ­پذیری ستون فقرات شما کمک می­کند. ورزش­های ایروبیک مانند راه رفتن، شنا، دوچرخه­ سواری و تمرین وزنه، همه برای کمر شما مناسب می­باشد.
  • حالت بدنی درستی داشته باشید: روش درست و امن بلند کردن اجسام سنگین را پیدا کنید. همچنین، بر روی یک تشک سفت بخوابید و بر روی صندلی که از انحنای طبیعی کمر شما محافظت می­کند، بنشینید.
  • وزن مناسبی داشته باشید: داشتن اضافه وزن، منجر به ایجاد فشار بیشتر بر روی کمر شما خواهد شد و در به وجود آمدن علائم تنگی کانال نخاع در ناحیه کمر، مشارکت خواهد داشت.

سوالات متداول


آیا مشکل تنگی کانال نخاع می­تواند خود به ­خود حل شود؟

به طور کلی، نه. دلیل این امر آن است که متداول­ترین عوامل ایجاد تنگی کانال نخاع، مورد "ساییدگی و پارگی" برای سنین معمولی بر روی استخوان، به همراه ساختار ستون فقرات، می باشد.

آیا مشکل تنگی کانال نخاع می­تواند در بیش از یک نقطه از ستون فقرات، در یک زمان، به وجود آید؟

بله. مشکل تنگی کانال نخاع می­تواند در چند نقطه به صورت همزمان به وجود آید. نمونه این امر، تنگی ناحیه کمر و تنگی گردن، به طور همزمان می­باشد.

آیا درمان­های دیگر به کاهش درد ناشی از تنگی کانال نخاع، کمک می­کنند؟

طب سوزنی و انجام عمل کایروپراکتیک، ممکن است به کاهش درد خفیف ناشی از تنگی کانال نخاع در افراد، کمک کند.