سرخوردگی مهرههای کمر به وضعیتی گفته میشود که در آن یک یا چند مهره در ستون فقرات از جای اصلی خود منحرف شده و اصطلاحا سر خوردهاند. علت بروز این مشکل، وجود فاصله در قوسهای ستون فقرات است. اگر مهرهای که سر خورده است، بر روی دیسکهای بین مهرهای یا یک شاخه عصبی فشار وارد نکند، شخص دچار هیچ درد یا علائمی نمی شود. با این حال ممکن است شخص به تدریج دچار دردی عمیق در پایین کمر شوید.
برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد سرخوردگی مهرههای کمر و رزرو وقت مشاوره با کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی قصر در اصفهان به شمارههای ۰۳۱۳۲۳۳۰۳۸۲ و ۰۳۱۳۲۳۶۷۴۶۵ تماس حاصل فرمایید.
انواع سُرخوردگی مهره کمر چیست؟
انواع سرخوردگی مهره کمر عبارتند از:
- سرخوردگی مهره کمر مادرزادی؛ زمانی رخ میدهد که ستون فقرات جنین آن ور که باید شکل نمی گیرد و اختلال در راستای قرارگیری ستون فقرات موجب میشود نوزاد در معرض خطر سرخوردگی مهره باشد.
- سرخوردگی مهره ایستکیمک؛ که بر اثر بروز شکستگیهای فشاری در ستون فقرات ایجاد میشود. ترک خوردن استخوانها موجب تضعیف آنها میشود.
- سرخوردگی مهره فرسایشی که شایعترین نوع سرخوردگی مهره است، بر اثر بالا رفتن سن ایجاد میشود. با گذشت زمان میزان مایع درون دیسکهای بین مهرهای، کاهش پیدا میکند و با نازک شدن دیسکها، احتمال بروز سرخوردگی مهره بالا میرود.
سایر انواع سرخوردگی مهرههای کمر که کمتر شایع هستند عبارتند:
- سرخوردگی مهره بر اثر تروما زمانی ایجاد میشود که شخص دچار یک حادثه و تروما میشود و ستون فقرات او آسیب میبیند.
- سرخوردگی مهره پاتولوژیک در صورت ابتلا به یک بیماری مانند پوکی استخوان یا تومور ستون فقرات بروز میکند.
- سرخوردگی مهره پس از جراحی نیز ممکن است به عنوان عوارض ناشی از جراحی ستون فقرات بروز کند.
سرخوردگی مهره کمر همچنین بر اساس میزان جابهجایی مهره درجه بندی میشود:
- درجه ۱: جابهجایی کمتر از ۲۵ درصد
- درجه ۲: جابهجایی بین ۲۵ تا ۵۰ درصد
- درجه ۳: جابهجایی بین ۵۱ تا ۷۵ درصد
- درجه ۴: جابهجایی بالای ۷۵ درصد
درجه ی یک و دو به عنوان سرخوردگی به عنوان سرخوردگی خفیف و متوسط شناخته میشوند در حالی که درجه سه و چهار نوع شدید سرخوردگی هستند.
شایعترین علل بروز سرخوردگی مهره کمر
کشیدگی بیش از حد در ستون فقرات یکی از عوامل اساسی سرخوردگی ستون فقرات در ورزشکاران جوان است. همچنین، عوامل ژنتیکی نیز ممکن است در بروز این مشکل نقش داشته باشند. برخی افراد با استخوان مهره نازکتری به دنیا میآیند که این میتواند عاملی در افزایش احتمال کشیدگی بیش از حد در ستون فقرات باشد. همچنین، در افراد مسن، ساییدگی و فرسایش ستون فقرات و دیسکها (بالشتکهای بین مهرهها) میتواند باعث بروز این مشکل شود.
چه کسانی بیشتر در معرض خر ابتلا به سرخوردگی مهرههای کمر هستند؟
اگر یکی از اعضای خانواده ی شما (به عنوان مثال، مادریا پدر) مبتلا به سرخوردگی مهرههای کمر باشد، خطر ابتلا به این اختلال برای شما بیشتر باشد. انجام دادن برخی از فعالیتها نیز شما را بیشتر مستعد ابتلا به سرخوردگی مهرههای کمر میکنند. ژیمناستها، بازیکنان فوتبال آمریکایی و وزنهبرداران همگی فشار و وزن قابل توجهی را به کمر خود وارد میکنند. به ژیمناستها و شرایط ویژهای که بدن خود را در آن قرار میدهند فکر کنید: آنها عملاً از کمر به طور کامل به عقب خم میشوند. آنها همچنین به سرعت در هوا میپیچند و سپس فرود میآیند و ضربه ی ناشی از این فرود را از طریق پاها و کمر خود جذب میکنند. این حرکات فشار قابل توجهی بر ستون فقرات وارد میکند و سرخوردگی مهرههای کمر نیز میتواند در نتیجه این فشارها و استرسهای مکرر و بیش از حد ایجاد شود.
علائم سرخوردگی مهرههای کمر
شما ممکن است به سرخوردگی مهرههای کمر مبتلا باشید اما حتی خودتان ندانید چرا که هیچ علائمی ندارید. علامت اصلی سرخوردگی مهرهها، درد کمر است. در کواردی ممکن است این درد به باسن و پایین ران پا منتشر شود. همچنین ممکن است علائم زیر برو کنند:
- اسپاسم عضلانی در ناحیه همسترینگ (عضلات پشت ران)
- خشکی و گرفتگی کمر
- مشکل در راه رفتن یا ایستادن برای مدت طولانی.
- درد هنگام خم شدن
- بیحسی، ضعف یا گزگز در پاها
تشخیص سرخوردگی مهره کمر
نحوه انواع سرخوردگی مهرههای کمر از جمله نوع ایسکمیک و فرسایشی، یکسان است.
بررسی سوابق پزشکی و انجام معاینات فیزیکی
پس از پرسش در مورد علائم شما و بررسی تاریخچه پزشکیتان، پزشک متخصص به بررسی کمر شما میپردازد. او به وضعیت کمرتان توجه میکند و ممکن است بر روی نقاط مختلف کمرتان دستگذاشته و فشار بیاورد تا ببیند آیا درد دارید یا خیر. همچنین، پزشک ممکن است از شما بخواهد به جلو، عقب و یا به طرفین خم شوید تا بررسی کند آیا در حین انجام این حرکات خاص، درد احساس میکنید یا خیر. این اقدامات به منظور تشخیص وضعیت کمرتان و میزان درد و عوارض مرتبط با آن است.
عکسبرداری
ممکن است پزشک انجام آزمایشات تصویربرداری را تجویز کند تا بتواند تشخیص خود را قطعی کند یا وضعیت کمر را با دقت ارزیابی کند:
اشعه ایکس
تصاویر اشعه ایکس، وضعیت استخوانها را نشان میدهد و مشخص میکند که مهرههای شما جابه جا شدهاند یا خیر. این تصاویر همچنین تغییرات ایجاد شده در استخوانها بر اثر بالا رفتن سن (مانند نازک شدن دیسکها) را نشان میدهند.
ممکن است تصاویر اشعه ایکس در حالتی از شما گرفته شود که به جلو یا عقب خم شدهاید. این تصاویر شان میدهند که وضعیت ستون فقرات شما در حال حرکت و خم شدن به چه صورت است.
اسکن امآرآی (MRI)
تصاویر به دست آمده از اسکن امآرآی میتوانند بافتهای نرم مانند عضلات، دیسکها، عصبها و طناب نخاعی را نیز نشان دهند. این تصاویر میتوانند وضعیت سرخوردگی مهرهها را با جزئیات بیشتری نشان دهند و وجود گیرافتادگی عصبها در ستون فقرات را مشخص کنند.
سیتی اسکن (CT)
سیتی اسکن، تصاویر متعددی از سطح مقطعهای مختلف از ستون فقرات را به دست میدهد. برای بررسی وضعیت استخوانها در ستون فقرات، تصاویر سی تی بهتر از امآرآی هستند و برای بررسی وضعیت عصبها، تصاویر ام آر آی بهتر هستند.
سی تی میلوگرام
اگر شما به دلیل مشکلات پزشکی خاص نمی توانید اسکن امآرآی را انجام دهید، ممکن است پزشک انجام تست سی تی میلوگرام را برای شما تجویز کند. در این تست، یک متخصص رادیولوژی، مادهی کنتراست رنگی را در کانال نخاعی تزریق میکند. سپس شما روی تختی دراز میکشید که حرکت میکند تا مایع در نقاط مختلف کانال نخاعی پخش شود و در نهایت عکسبرداری سیتی انجام میشود.
روشهای درمانی برای سرخوردگی مهره کمر
انتخاب روشهای درمانی مناسب به درجه ی سرخوردگی مهرهها، علائم بیمار، سن و وضعیت کلی سلامتی او بستگی دارد. پزشک شما در مورد انواع روشهای درمانی ممکن با شما صحبت میکند تا بهترین روشها را انتخاب کنید. شما ممکن است به دارو، فیزیوتراپی یا جراحی نیاز داشته باشید.
روشهای غیرجراحی برای درمان سرخوردگی مهرههای کمر
استراحت
برای مدتی باید از انجام دادن تمرینات یا فعالیتهای شدید و پرفشار اجتناب کنید.
دارودرمانی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوبروفن و ناپروکسن که به صورت بدون نسخه نیز در دسترس هستند میتوانند تا حدی درد و التهاب را کاهش دهند. اگر این داروها موثر نبودند، پزشک متخصص ممکن است داروهای دیگری برای شما تجویز کند.
تزریق
در صورت نیاز، پزشک داروی استروئیدی که ضدالتهاب است را مستقیما به ناحیه ی مورد نظر در ستون فقرات تزریق میکند.
فیزیوتراپی
متخصص فیزیوتراپی میتواند به شما ورزشها و حرکاتی را آموزش دهد که به کمک آن به نحوی ایمن، عضلات کمر و شکم خود را تقویت کنید. معمولا انجام دادن ورزش به صورت روزانه، میتواند ظرف چند هفته موجب تسکین قابل توجه درد شود.
آتل و کمربند طبی
کمربند طبی کمک میکند که کمر شما در وضعیت ثابتی قرار بگیرد. آتلها یا کمربندهای طبی مخصوص، حرکت کمر را محدود میکنند تا در صورت وجود، شکستگیهای کمر ترمیم شوند. بریس یا آتل کمر معمولا برای بزرگسالان استفاده نمی شود.
روشهای جراحی برای درمان سرخوردگی مهرههای کمر
اگر سرخوردگی مهرههای کمر شما شدید باشد، احتمالا نیاز به انجام جراحی خواهید داشت. همچنین جراحی در صورتی مد نظر قرار میگیرد که درد شما بسیار شدید باشد یا روشهای غیرجراحی را امتحان کردهاید اما به نتیجهای نرسیدهاید. هدف از انجام جراحی سرخوردگی مهرههای کمر عبارتند از:
- رفع گیرافتادگی عصبها و بهبودی درد
- ثابت کردن ستون فقرات در محلی که سرخوردگی مهره رخ داده است
- بازیابی عملکرد حرکتی بیمار.
عوارض جانبی ممکن در صورت عدم درمان سرخوردگی مهرهها
برای تسکین علائم ناشی از سرخوردگی مهرههای کمر، انجام مداخلات پزشکی لازم است. علاوه بر این، این مشکل در صورت عدم درمان میتواند موجب درد مزمن و آسیبهای دائمی شود. در صورتی که عصبهای شما تحت فشار قرار بگیرند و این گیرافتادگی عصب درمان نشده و منجر به آسیب عصب شود، ممکن است در آینده دچار ضعف پاها و حتی فلج شوید. همچنین در موارد نادری احتما بروز عفونت در ستون فقرات وجود دارد. کیفوز یا قوز کمر نیز یکی از عوارض جانبی ممکن برای سرخوردگی مهرههای کمر است.
پیشگیری از سرخوردگی مهره کمر
شما میتوانید با انجام اقداماتی ریسک بروز سرخوردگی مهرههای کمر را کاهش دهید:
- به طور منظم ورزش کنید تا عضلات کمر و شکم شما قوی بشند
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید. داشتن وزن اضافه موجب وارد شدن فشار زیاد به کمر میشود.
- رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید تا استخوانهای شما به خوبی تغذیه شده و قوی باشند.
پیشگیری از بروز مجدد سرخوردگی مهرهها، پس از دوره ی درمان
پزشک شما احتمالا انجام دادن ورزشهایی برای تقویت عضلات کمر و شکم را تجویز میکند (خصوصا برای کودکان). شما باید حتما به طور منظم برای چک کردن وضعیت خود به پزشک مراجعه کنید تا بازگشت مجدد مشکل در سریع ترین زمان ممکن تشخیص داده شود. هر چه درجهی سرخوردگی مهرههای کمر بیشتر بوده باشد، احتمال بازگشت آن در آینده نیز بالاتر است. برای بیمارانی که میزان سرخوردگی مهرههای کمر آنها خفیف بوده است، احتمال بازگشت مشکل بسیار کم است.
سوالات متداول
آیا ممکن است سرخوردگی مهرههای کمر به خودی خود درمان شود؟
این مشکل به خودی خود بهبود پیدا نمیکند اما شما به هر حال میتوانید با کمک استراحت کردن، دارو و فیزیوتراپی، درد خود را تسکین دهید.
آیا میتوان مهرهای که سر خورده است را کاملا به جای خود بازگرداند؟
روشهای درمانی غیرجراحی نمیتوانند در بازگشت مهره به جای خود تاثیری داشته باشند اما میتوانند برای مدت طولانی، درد و علائم را تسکین دهند؛ اما انجام جراحی میتواند فشار را از روی عصبها بردارد، مهره را به جای خود بازگرداند و در جای خود تثبیت کند.
برای تسکین درد ناشی از سرخوردگی مهرههای کمر چه کار میتوانم بکنم؟
در ابتدا، بهتر است به خود استراحت داده و از انجام فعالیتهای پرفشار خودداری کنید. همچنین، میتوانید از داروهای غیرتجویزی برای کاهش درد و التهاب استفاده کنید. اما، حتماً باید به پزشک متخصص مراجعه کنید تا در مورد مراحل بعدی درمان شما راهنمایی کند. او میتواند شما را در انتخاب درمانهای مناسب، فیزیوتراپی، تمرینات و مراقبتهای دیگر هدایت کند. همکاری با پزشک متخصص اهمیت بسیاری در بهبود و مدیریت درست وضعیت شما دارد.
آیا ممکن است سرخوردگی مهره پس از جراحی نیز عود کند؟
در اغلب موارد، پس از ریکاوری کامل بعد از جراحی، درد به طور کامل از بین میرود. ستون فقرات و عضلات شما رفته رفته قوی شده و کارایی و قدرت کامل خود را باز مییابند و شما به تدریج میتوانید فعالیتهای همیشگی خود را از سر بگیرید.